Wetenschappelijke basis

01

Prosodie - betekenis voorbij de woorden

Prosodie is een linguïstisch concept: het beschrijft de eigenschappen van spraak die betekenis dragen los van de woorden zelf. Intonatie, beklemtoning, ritme en pauzestructuur bepalen hoe een uiting functioneert in een gesprek. Dezelfde zin klinkt als bevestiging, als twijfel of als vraag, afhankelijk van de prosodische vorm.

Prosodische patronen worden gemeten via akoestische parameters: grondfrequentie voor toonhoogte, energieverloop voor beklemtoning, tijdsduur voor pauzes en spreektempo. Akoestische meting is de technische basis; prosodie is wat daaruit wordt afgeleid en gerapporteerd. Het analytische referentiekader is gebaseerd op het ToBI-annotatiesysteem van Pierrehumbert en Beckman, en het werk van Carlos Gussenhoven voor de Nederlandse prosodie.

— DE VIER ANALYTISCHE KADERS—

03

Taalstructuur - drie niveaus

Taalanalyse vindt plaats op drie niveaus. Op lexicaal niveau gaat het om woordkeuze: welke woorden een spreker gebruikt, hoe vaak en in welke combinaties. Op syntactisch niveau gaat het om zinsstructuur: hoe uitingen zijn opgebouwd. Op discursief niveau gaat het om het verloop van het gesprek als geheel: hoe thema's worden geïntroduceerd, verlaten of vermeden.

Elk niveau levert observaties die op zichzelf staan of in combinatie met stem- en interactiedata worden gerapporteerd.

02

Akoestische meting - de technische basis

Spraak is een fysiek signaal. De akoestische structuur van een stem, zoals frequentieverdeling, energieverloop en de timing van overgangen tussen klanken, bevat informatie die via wiskundige representaties beschreven en gemeten kan worden. Die meting is de grondlaag waarop alle andere analyses rusten: prosodische patronen, stemkenmerken en temporele structuur worden elk via akoestische parameters vastgelegd.

Naast prosodie detecteert akoestische analyse ook kenmerken die niet strikt prosodisch zijn: stemkwaliteit, ademhalingspatronen en spanning in de stem. Die kenmerken zijn niet linguïstisch van aard maar wel consistent meetbaar. Ze worden als afzonderlijke observaties gerapporteerd. Akoestische feature-extractie wordt al decennialang toegepast in klinische spraakpathologie, forensische fonetiek en computationele taalwetenschap.

Een CEO zegt in elk strategiegesprek dat hij open staat voor tegenspraak.

SelfCodex documenteert dat zijn spreektempo consequent versnelt op het moment dat iemand anders het woord neemt, en dat zijn pauzes na kritische vragen korter worden dan één seconde. De intonatie sluit af waar ze zou moeten openen.

Twee vennoten onderhandelen over de verdeling van aandelen. Hun stemvolume blijft stabiel, hun woordkeuze neutraal.

SelfCodex registreert dat één spreker bij elk bod zijn ademhaling inhoudt en zijn stemfrequentie daalt met gemiddeld 18 Hz. Dat is een consistent akoestisch patroon, zichtbaar in het signaal, onhoorbaar in de kamer.

In een mediationgesprek gebruikt één partij het woord "maar" 34 keer. De andere partij gebruikt het 6 keer.

SelfCodex documenteert die asymmetrie op lexicaal niveau en registreert tegelijk dat de zinnen van de eerste spreker gemiddeld 40% langer worden naarmate het gesprek vordert. Twee meetbare patronen, één gesprek.

04

Gespreksstructuur en beurtwisseling

Conversation analysis en interactional linguistics beschrijven gesproken communicatie op het niveau van de interactie zelf: wie spreekt wanneer, hoe beurten worden overgedragen, waar overlappingen optreden en hoe stiltes functioneren. Deze disciplines zijn geworteld in het werk van Harvey Sacks, Emanuel Schegloff en Gail Jefferson vanaf de jaren zestig.

SelfCodex meet de structurele, kwantificeerbare indicatoren binnen dit kader: pauzelengte, spreektijdverdeling, overlappingsfrequentie. De observaties worden als zodanig gerapporteerd, zonder interpretatie van de onderliggende verhoudingen of intenties.

In een strategisch overleg tussen twee vennoten valt op dat de ene altijd (10/10 keer) het woord neemt binnen 0,5 seconden na een stilte, terwijl de andere nooit (0/8 keer) een stilte doorbreekt, maar wel elke beurt verlengt met gemiddeld 4,2 seconden als de eerste partner een voorstel doet.

SelfCodex registreert deze asymmetrie in beurtwisseling en documenteert dat overlappingen uitsluitend voorkomen (3x) wanneer de eerste partner een directe vraag stelt. Twee meetbare interactiepatronen, één gesprek.

SelfCodex gebruikt Large Language Models voor één specifieke stap: de integratie en presentatie van gedetecteerde observaties in een leesbaar rapport. De patroonherkenning op akoestisch, lexicaal en interactioneel niveau gebeurt via gespecialiseerde analysemodules. De LLM ontvangt de output van die modules als gestructureerde invoer en ordent die tot een coherent rapport, binnen de grenzen van wat het systeem heeft gedetecteerd.

Om fabricatie te voorkomen, opereert de LLM binnen een gelaagde architectuur met instructiecontrole, regressiebewaking en een semantische filter dat uitspraken buiten het akoestisch-linguïstisch kader blokkeert. Elke analyse wordt daarnaast doorlopen door een menselijke kwaliteitscontrole die op consistentie en overschrijding van het analysekader waakt. Het rapport beschrijft wat er hoorbaar aanwezig is in het gesprek.

— HOE LLM'S WORDEN INGEZET EN HOE FABRICATIE WORDT VOORKOMEN —

De wetenschappelijke verankering van SelfCodex heeft een praktisch gevolg: de analyses zijn uitlegbaar. Als begeleider kunt u aan uw klant, aan uw opdrachtgever of aan een toezichthouder verduidelijken op basis van welke disciplines de analyse werkt, wat er gemeten wordt en wat er uit wordt afgeleid. Dat is relevant wanneer cliënten vragen stellen over hoe hun gesprek is geanalyseerd, of wanneer organisaties verantwoording vragen over de gebruikte methodologie.

Meer over hoe de analyses worden ingezet in concrete trajecten leest u op de pagina Werkwijze.

— TOEPASBAARHEID EN VERANTWOORDING —

— VOLGENDE STAP —